تبلیغات
فرهنگ و ارتباطات؛ سیاستگذاری - آسیب شناسی فرهنگی ایران در دوره قاجار(2)(تلخیص کننده: سید محمد کاظمی)

آسیب شناسی فرهنگی ایران در دوره قاجار(2)(تلخیص کننده: سید محمد کاظمی)

تاریخ:جمعه 5 مهر 1392-11:00 ب.ظ

در بحث بعدی نظام ارزشی جامعه قاجار مورد بررسی قرار گرفته است. این مساله با رابطه ی تشیع و ملیت آغاز شده است. آنچه که این دیدگاه معتقد است آن است که مذهب تشیع برای ایجاد نفرت نسبت به ازبک های حنفی و ترکان عثمانی سنی-به دلیل آنکه این دو کشور همسایه تهدیدات بالقوه ای برای کشور ایران بودند-  در ایران توسط صفویه به رسمیت شناخته شد. در ادامه نگارنده به پایه های اعتقادی تشیع اشاره می کند و آن­ها منشا نظام ارزشی جامعه ایرانی به حساب می آورد. ارزشهای دیگری که در این کتاب در دوران قاجار از آنها یاد شده است عبارتند از:

         ارزشها

         مذهب تشیع

         ارزش های خانوادگی

         خویشاوندگرایی

         ازدواج

         همسرگزینی

         بکارت

         خانواده داری

         نازا نبودن

         عفت و نجابت

         بختگرایی شدید

         مردسالاری

         مذموم بودن صیغه و متعه

         ارزشهای سیاسی

         برگزیده بودن شاهان

         پیروی از حاکم جائر

         شبان بودن شاهان

         موروثی بودن سلطنت

         مالک الرقاب بودن شاه

         شراکتی نبودن قدرت

         ارزشهای اقتصادی

         اعتماد اجتماعی بین خریدا و فروشنده

         تمایل به خویش  فرمایی و تجارت فردی

 

(شکل 3): ارزشهای جامعه ایران در دوران قاجار

نویسنده در ادامه به برخی از ویژگی های منفی این دوران نیز اشاره می کند که می توان به تشریفات گرایی،زیاده روی در تعارف، تملق و چاپلوسی، اخلاق نوکرمابی و رشوه گیری اشاره کرد.

فصل سوم:

در این فصل نویسنده سعی دارد تا با بررسی تعارض بین محاکم شرعی و محاکم عرفی در زمان قاجار، اقداماتی که در این زمینه صورت گرفته است را بیان نماید. در جامعه ایرانی در دوران قاجار محاکم شرعی به علت مقبولیت و نیز عدم اطمینان مردم به محاکم حکومتی و عرفی ،به دلیل فساد بالا، قدرت محاکم شرعی افزایش یافت و برای دولتمردان نگرانی عدم مشروعیت را به وجود آورد. در دروه ای حاکمان سعی کردند تا خود مصدر قضاوت و اجرای حکم را بگیرند که اگر چه باعث کاسته شدن قدرت محاکم شرعی شد اما نا رضایتی علما و مردم را به وجود آورد. این موضوع تا زمان صدارت امیرکبیر ادامه داشت. امیرکبیر سعی داشت تا با اصلاح ساختار قضایی کشور قدرت دولت را تثبیت کند. اصلاحات امیرکبیر حول دو محور الغای حق اعطای پناهندگی از سوی علما و گسترش محاکم عرف درمقابل محاکم شرع بود. وی در این زمینه اقداماتی همچون اصلاح محضر شرع، بنای دیوانخانه عدالت، رسیدگی به دادخواهی مردم علیه دولت، آیین جدید دادخواهی اقلیت های مذهبی و برانداختن رسم شکنجه متهمان و مجرمان انجام داد و سعی داشت تا رسیدگی به جرایم را از محاکم عرفی شروع کند به این صورت که اگر جرمی یا شکایتی انجام می شد اول به مصادر عرفی عرضه شود و اگر آنها نیاز دانستند به محاکم شرعی ارجاع دهند تا حکم صادر شود و باز هم اجرای حکم به محاکم عرفی سپرده می شود.

تحولی دیگر در نظام حقوقی ایران که در این دوران دیده می شود، تدوین قانون است. اولین بار ناصر الدین شاه پس از سفر دوم فرنگ، عامل ترقی کشورهای اروپایی را قانون دانست و طی نامه ای خواست تا برای مملکت قانونی نوشته شود. اولین کسی که مامور این کار شد امین الدوله بود. در این مسیر تلاشهای ملکم خان حائز اهمیت است به این شکل که او پس از بازگشت از فرنگ سعی داشت با نوشتن کتابی شاه را از مزایای قانون مطلع کند و به این وسیله توانست تاثیر به سزایی در این موضوع داشته باشد. اما آنچه که در تدوین قانون در نظام حقوقی ایران ایجاد شد تعارض قوانین نوشته شده که اغلب بن مایه های غربی داشتند با قوانین شرعی اسلام بود.

فصل چهارم:

در این فصل به تنوع گروههای قومی و مذهبی و تعارضهای فرهنگی در این دوران پرداخته شده است. تنوع گروههای قومی و مذهبی در این زمان به تعارض مسلمانان و غیر مسلمانان(یهودیان، ارامنه)، تعارض شیعه-سنی صورت­بندی شده است. علاوه بر درگیریهای اجتماعی این امر باعث شده بود تا در امر سیاستگذاری در حوزه ی قومیت حکومتها دست به تصمیمات بزنند و از آنها در فرایند امنیت استفاده کنند. به طور مثال می توان به کوچ قاجار به حواشی تهران کشانده شد تا حایلی شود تا تهران از تهاجم ترکمانان در امان بماند.  در دسته ی تعارضهای قومی می توان به اختلاف ترک و فارس و کردها اشاره کرد. این قومیتها و گروههای مذهبی اگر چه در برخی مواقع باعث ایجاد سیاستهای امنیتی می شد اما به طور کلی باعث کاسته شدن وفاق اجتماعی می شد.

فصل پنجم:

نگارنده در این قسمت با بررسی اشاعه عناصر فرهنگی خارجی هم در سطح معنوی و هم در سطح مادی در فرهنگ ایرانیان آن را عاملی برای تغییر فرهنگ در این دوران می دانند. این مساله در فرهنگ ایرانی تعارضهایی به وجود آورد که باعث شکل گیری طیفهای طرفدار تجدد و سنت شد. این تاثیرات در حوزه ی ارزشهای سیاسی خود را در مسائلی همچون تدوین قانون، تفکیک قوا، پارلمانتاریزم، سکولاریزم و بروکراسی نشان داد و در عرصه اقتصادی باعث تعارضهای در نیروهای کاری شهری و سنتی شد.

فصل ششم: تعارض های ایدئولوژیک

مهمترین اتفاق این دوران نهضت مشروطه بود که باعث تحولات سیاسی و به وجود آمدن طیفهای ایدئولوژیک متفاوتی در مملکت گردید. به طور کلی تمام اصلاح طلبان سیاسی سعی داشتند تا امر حکومت بر اساس آزادی، عدالت و سهیم شدن مردم در حکومت را بنانهند. آنها بر امر حکومت بر اساس دموکراسی سیاسی و محدود شدن قدرت توتالیته در ایران اتفاق نظر داشتند. به نوعی این نوع دیدگاه نوعی حکومت جایگزین برای حکومت استبدادی مستقر بر ایران را پیشنهاد می داد. اما در اجرای این اصلاحات تعدد آرا وجود داشت که مهمترین آنها، رویکردهای سلطنت مشروعه ، سیاست حاکمیت مطلقه،مشروطه مشروعه، دموکراسی خواهان و مشروطه خواهان بودند. صاحب نظران سلطنت مشروعه خواهان تفکیک بین مسئولیت های شاه با حاکمان شرع بودند و وجود شاه ذی شوکت و نیز وجود فقیهان در امور حسبیه  را لازم می دانستند. اما افراد معتقد به حاکمیت سیاسی مطلق بر امانت بودن قدرت در نزد شاه تاکید داشتند و وظیفه ی مردم را تنها فرمان برداری میدانستند،آنها علما را تنها متکفل امور دین و مسئول هدایت مردم می دانستند. اما مشروطه مشروعه خواه با رویکرد منفی به مشروطه صرف، آن را در برخی مسائل مخالف دین می دانستند و تنها راه حل را برای این امر نظارت و تدوین قانون به وسیله ی فقها می دانستند. اما مشروطه خواهان با تفکیک احکام منصوص و غیر منصوص، وظیفه فقها را تنها در تدوین قوانین منصوص می دانستند و قانون نویسی در احکام غیر منصوص را وظیفه ی دولت و مجلس می دانستند به شرط آن که با قوانین منصوص تداخلی یا تضادی نداشته باشند. در کل می توان این گونه نتیجه گرفت که در این دوران حکومت قاجار با تضاد و تعارض ایدئولوژیک شدید مواجه بود که علاوه بر هرج و مرج سیاسی، باعث اتفاقاتی همچون کشته شدن شیخ فضل الله نوری شد.

در فصل نهایی نویسنده علاوه بر مسائل بالا یکی از مشکلات این دوران را سیاسی شدن فرهنگ و تسلط حکومت بر حوزه های رسانه ای و هنری میداند که برای اثبات این امر به محاکم روزنامه ها اشاره می کند.


داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.