تبلیغات
فرهنگ و ارتباطات؛ سیاستگذاری - آسیب شناسی فرهنگی ایران در دوره قاجار(1)

آسیب شناسی فرهنگی ایران در دوره قاجار(1)

تاریخ:جمعه 5 مهر 1392-11:00 ب.ظ

آسیب شناسی فرهنگی ایران در دوره قاجار

دکتر مسعود کوثری*

در تحلیل تاریخیِ مقاطع زمانی دو روش مورد استفاده قرار می گیرد. یک روش آن است که با شیوه ی استقرایی با مطالعه موضوعی یا مقطعی با استناد به وقایع موجود در زمان مورد بحث، با چینش و طبقه بندی  آنها به تحلیل و نتیجه گیری و احیانا ارائه ی یک مدل پرداخته می شود. در شیوه دوم، محقق می تواند با روش قیاسی با استناد به مبانی نظری حوزه ی مورد نظر مانند جامعه شناسی، به تحلیل تاریخ بپردازد. هرکدام از روشهای بیان شده  دارای معایب و حسنهایی است که می توان مهمترین آنها را این گونه تشریح کرد که هنگامی، از روش استقرایی استفاده می شود ممکن است محقق با سردرگم شدن در تاریخ نتواند به نتایج مطلوب خود برسد و یا آنکه با پیدا نکردن شواهد لازم به تحلیلی ناقص در مورد موضوع مورد نظر برسد. اما مزیتی که این روش نسبت به شیوه ی دوم دارد آن است که محقق در تحلیل تاریخ دارای چارچوب خاصی نیست و می تواند آزادانه و با زاویه دیدهای متفاوت به موضوع بپردازد.

شیوه ی دوم با توجه به آنکه یک روشی است با چهارچوب خاص و محقق را از سردگمی در تاریخ نجات می دهد اما عیبی که دارد آن است که تحقیق را به نگاه و رویکردی خاص محدود می کند و نگاه چند بعدی تاریخی به موضوع مورد نظر را از پژوهشگر می گیرد.

فصل اول:

در مورد کتاب مورد نظر، نویسنده با در پیش گرفتن شیوه ی قیاسی، در فصل اول با تعریف فرهنگ به باورها، ارزشها، هنجارها ونمادها با تفصیل هرکدام به تشریح آنها می پردازد. باورها در این تحقیق «پذیرش هرگزاره خاص به منزله حقیقت است» تعریف شده است و به باورهای شناختی و ارزشی(باورهای مذهبی و خرافی[1]، علمی[2] ، تاریخی[3] و ایدئولوژی) تقسیم شده است. در مورد اخیر پژوهشگر با دسته بندی اساطیر به سنتی[4] و اجرایی[5]،  اساطیر اجرایی را همان ایدئولوژی ها می دانند. در ادامه ملاکهایی که برای شناخت ایدئولوژی در هر زمانی شناخته شوند به جهت گیری های اقتصادی، سیاسی، مذهبی و فرهنگی دانسته شده است و سعی شده تا با ترکیب هر یک از این جهت گیریها در دوران قاجار مدلی ارائه شود که به شکل زیر صورت بندی شده است.

         انواع ایدئولوژی

         دموکراتیک- دینی

         سنتی- تجاری

         غربگرا

         غرب ستیز

         مدرن - شبه صنعتی

         غربگرا

         غرب ستیز

         دموکراتیک -غیر دینی

         سنتی-تجاری

         غربگرا

         غرب ستیز

         مدرن -شبه صنعتی

         غربگرا

         غرب ستیز

 

(شکل 1): انواع ایدئولوژی

در ادامه نگارنده به نکته ای اشاره می کند که در یک کشور و نظام می تواند ایدئولوژی هایی شکل گیرد که در تعارض با هم قرار گیرد که آن کشور را با مشکل بحران ایدئولوژیک مواجه کند. هنگامی که فرصت برای ارائه راه حلهای ایدئولوژیک در یک کشوری فراهم باشد باعث مشارکت بیشتر می شود ولی هنگامی که اینگونه نباشد و حکومت خودکامه وجود داشته باشد با پیش آمدن مجالی نظام با تعدد آرا مواجه می شود که باعث آشفتگی اجتماع می شود. همانگونه که این امر در دوران قاجار اتفاق افتاد.

هنجارها در این کتاب شیوه های عمل، احساس و اندیشه تعریف شده است که اکثریت اعضای گروه اجتماعی از آن پیروی می کنند. گونه های مهم هنجارها قومی ، رسوم اخلاقی و میثاقهای اجتماعی  می باشند. هنجارهای قومی همان شیوه هایی هستند که از طرف اکثریت جامعه طبیعی فرض می شوند وهیچگاه مورد سوال قرار نمی گیرند. اما رسوم اخلاقی آن دسته از هنجارهایی هستند که افراد جامعه بر روی آنها حساس هستند و آنها را عامل بهزیستی می شمارند، تردید ناپذیر وهسته ی اصلی نظام هنجاری هستند. میثاقهای اجتماعی همان هنجارهایی هستند که انعطاف پذیر می باشند و روابط اجتماعی را تنظیم و کنترل می کنند. در پایان نگارنده با بحث از نماد به عنوان آخرین عنصر فرهنگی آن را این گونه تعریف می کند:« چیزی که به جای چیز دیگر قرار می گیرد و بر آن دلالت دارند». نمادها در این نگاه به دو دسته ی اشاره ای و بیانی تقسیم شده است. نماد اشاره ای بیانگر احساسات، مفاهیم و معانی بسیاری هستند. نمادهای بیانی نمایانگر ارزشها و آرمانهای یک جامعه اند.

مفهوم بعدی مورد بحث نظام فرهنگی است که برای تشریح آن نگارنده از مدل پارسونز استفاده کرده است. پارسونز خرده نظامهای فرهنگی را نظام اقتصادی(با کارکرد تطبیق با محیط)، نظام اجتماعی(با کارکرد ایجاد یکپارچگی)، نظام سیاست(باکارکرد نیل به هدف) و نظام فرهنگی(با کارکرد ثبات از طریق حفظ الگو) می داند. نویسنده از این مدل استفاده می کند و به این بحث می پردازد که اگر هرکدام از این خرده نظام ها به درستی عمل نکنند نظام اجتماعی دچار اختلال اجتماعی می شود، با این نتیجه گیری نگارنده به آسیب شناسی فرهنگی دوران قاجار می پردازد و با تداخل آسیبهای هرکدام از نظام های اجتماعی با مفاهیم قبلی مدل زیر را ارائه می نماید.

         آسیب پذیری فرهنگی

         عوامل درونی

         تعارض عناصر

         تعارض عناصر درونی بایکدیگر

         تعارض های قومی

         تعارض های مذهبی

         تعارض عناصر خودی با عناصر فرهنگ غرب

         تعارض در باورها

         تعارض در ارزشها

         تعارض در نظام هنجاری و چندگانگی ساختاری

         عدم تناسب عناصر با نظامهای دیگر

         به ویژه پس افتادگی

         نظام حقوقی

         عوامل بیرونی- سیاست زدگی فرهنگ

 

(شکل2): آسیب پذیری فرهنگی

در ادامه نویسنده به مسائل بحث شده در مبانی نظری به طور تفصیلی به هر کدام بپردازد و با شواهد تاریخی به تشریح آنها بپردازد.

فصل دوم:

در فصل دوم این کتاب به ارزشهای موجود در ایران پرداخته شده است، اولین مطلبی که در این زمینه انجام شده است، ارزشهای مثبت و ریشه آنها در فرهنگ ایران است. نگارنده پس از اشاره به مجموعه ای از ویژگی های منفی و مثبت ایرانیان، معتقد است که ایرانیان این مشخصه های مثبت را به شخص علی (ع) نسبت میدهند و آن را عاملی برای شکل گیری دو ویژگی مهم زهد و جوانمردی در ایرانیان می دانند. دو نهادی که این خصوصیات را در ایرانیان نهادینه می کرده، خانقاه(زهد) و زورخانه(جوانمردی) بودند.






داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.